Piłka nożna zdobyła kibiców na całym świecie. Jej współczesne zasady kształtowały się przede wszystkim w Wielkiej Brytanii w drugiej połowie XIX wieku. Dawne gry z piłką świadczą o długiej popularności tej formy rozrywki, ale nie wszystkie można uznać za bezpośrednich poprzedników dzisiejszej piłki nożnej.
Dzięki swojej popularności wśród ludzi, profesjonalnemu rozwojowi i rozwojowi rozgrywek stała się częścią globalnej kultury i jednoczy ludzi na całym świecie.
Przyjrzyjmy się, jaka jest historia piłki nożnej i dlaczego cieszy się taką popularnością.

Gry z piłką w Mezoameryce, Chinach, Grecji i Rzymie
Gry z piłką mają w Mezoameryce tysiące lat historii. Archeolodzy znaleźli na przykład w El Manatí gumowe piłki datowane na około 1600 r. p.n.e. Gry te odgrywały później ważną rolę również wśród Majów i Azteków. Muzeum FIFA przedstawia je jako odrębne tradycje gry, a nie udokumentowaną, bezpośrednią linię rozwoju prowadzącą do współczesnej piłki nożnej.
Niektóre odmiany mezoamerykańskich gier z piłką miały znaczenie religijne i rytualne, a także wiązały się z ofiarami z ludzi. Nie była to jednak powszechna zasada, według której po każdym meczu ginął kapitan przegranej drużyny.
Pisemne wzmianki o chińskiej grze cuju, zapisywanej także jako ts’u-chü, pochodzą z III wieku p.n.e. Początkowo używano piłki uszytej z kawałków skóry i wypełnionej piórami; później także piłki z nadmuchiwanego zwierzęcego pęcherza. Cuju miało różne odmiany, a za panowania dynastii Han służyło również do szkolenia wojskowego.
Gry z piłką znano także w starożytnej Grecji. Używano różnych piłek: małych, twardych i wypełnionych sierścią, większych z wypełnieniem z piór oraz nadmuchiwanych zwierzęcych pęcherzy.
Gry z piłką były częścią życia także w Rzymie. Lekarz Galen w traktacie o ćwiczeniach z małą piłką podkreślał ich korzyści dla ciała i umysłu.
Średniowieczna forma gry
W średniowiecznej Europie istniały różne lokalne gry z piłką. Ich forma zależała od miejsca i zwyczajów; nie były to jednolite rozgrywki z zasadami dzisiejszej piłki nożnej.
Niektóre gry ludowe odbywały się na ulicach lub między miejscowościami i angażowały liczne grupy. Różniły się od dzisiejszej piłki nożnej przestrzenią, zasadami i zakresem dozwolonego kontaktu.
W XIX wieku w brytyjskich szkołach i na uniwersytetach grano według różnych lokalnych zasad. Wspólne mecze prowadziły więc do sporów o to, jak można grać piłką i jak ostre zagrania są dopuszczalne.
Z czasem oddzieliły się gry pozwalające biegać z piłką w rękach od zasad, z których wykształciła się współczesna piłka nożna.
Pierwsze zasady i powstanie Związku Piłki Nożnej
W 1848 roku w Cambridge spotkało się czternastu mężczyzn reprezentujących różne szkolne tradycje piłkarskie. Próbowali uzgodnić wspólne zasady, co było ważnym krokiem w kierunku ujednolicenia gry.
Oryginalny tekst zasad z 1848 roku nie zachował się. O ich powstaniu wiemy między innymi z późniejszych wspomnień jednego z uczestników; kolejne wersje zasad z Cambridge powstawały w następnych latach.
Ważnym kamieniem milowym był rok 1863, kiedy w Londynie powstała The Football Association.
Zatwierdzone przez nią zasady zakazywały biegania z piłką w rękach, podstawiania nogi i hackingu, czyli kopania przeciwnika w goleń, a także przytrzymywania i odpychania rękami.
Oddzielanie się piłki nożnej i rugby było stopniowym procesem. Zasady Football Association rozwijały się w kierunku gry bez biegania z piłką w rękach i bez hackingu.
W 1871 roku bramkarz został po raz pierwszy wyraźnie wymieniony w przepisach. Zasady nowego FA Cup przewidywały też w decydujących meczach dwóch bezstronnych arbitrów zwanych umpires oraz sędziego referee, który rozstrzygał ich spory.
Wraz ze zmianami przepisów w 1891 roku referee otrzymał główne uprawnienia na boisku. Sposób sędziowania rozwijał się więc razem z pozostałymi zasadami gry.
Zawody i popularyzacja piłki nożnej
FA Cup przyczynił się do popularyzacji piłki nożnej; Football Association zatwierdziła jego utworzenie w 1871 roku. Pierwszy finał rozegrano w marcu 1872 roku, a Wanderers pokonał w nim Royal Engineers 1:0.
30 listopada 1872 roku w Glasgow odbył się pierwszy oficjalny międzynarodowy mecz piłki nożnej: Szkocja zremisowała z Anglią 0:0.
Oprócz pucharu w Anglii powstała w 1888 roku także Football League, która zapewniła klubom regularny kalendarz rozgrywek.
Pierwszym mistrzem Football League został w 1889 roku Preston North End. W sezonie 1888/89 klub wygrał również FA Cup, zdobywając ligowo-pucharowy dublet.

Zasadnicze zmiany zasad od 1886 roku
International Football Association Board powstała w 1886 roku z przedstawicieli federacji piłkarskich Anglii, Szkocji, Walii i Irlandii. W 1913 roku dołączyła do niej także FIFA.
Board decydował o zmianach przepisów gry. Do ważnych modyfikacji należało wprowadzenie rzutu karnego w 1891 roku na wniosek irlandzkiej federacji.
- 1891: Siatki w bramkach stały się obowiązkowe podczas meczów Football League.
- 1891: Wprowadzono rzut karny, który początkowo można było wykonywać z dowolnego miejsca oddalonego o dwanaście jardów od linii bramkowej.
- 1907: Zawodnik nie był już na spalonym, jeśli w chwili podania od partnera znajdował się na własnej połowie boiska.
- 1912: Bramkarz mógł używać rąk już tylko we własnym polu karnym. Wcześniej przepisy pozwalały mu grać rękami na całej własnej połowie boiska. Zmianę dokumentuje protokół posiedzenia IFAB z 1912 roku.
- 1925: Liczba przeciwników, którzy w chwili podania musieli znajdować się bliżej własnej linii bramkowej niż atakujący zawodnik, aby nie było spalonego, zmniejszyła się z trzech do dwóch.
Początki profesjonalnej piłki nożnej
Szkoccy zawodnicy odegrali ważną rolę w rozwoju profesjonalnej piłki nożnej w Anglii. Ich styl oparty na podaniach wpłynął na angielskie kluby, a pod koniec lat 70. XIX wieku niektórzy z nich przyjeżdżali grać na południe od granicy.
Po początkowym remisie w 1872 roku Szkocja przez długi czas dominowała w kolejnych bezpośrednich meczach. W latach 1873–1884 wygrała dziewięć spotkań, Anglia dwa, a jedno zakończyło się remisem.
Wyrazistym przykładem był Darwen z przemysłowego hrabstwa Lancashire, który w 1879 roku dotarł do ćwierćfinału FA Cup, gdzie zmierzył się z Old Etonians. W klubie grali Szkoci Fergus Suter i James Love, kojarzeni z wczesnymi płatnościami dla zawodników w czasach, gdy oficjalnie obowiązywał status amatora.
Płatności dla zawodników były sprzeczne z zasadami amatorskimi i prowadziły do sporów między klubami a Football Association.
Charles W. Alcock i Arthur Kinnaird przyczynili się do uznania profesjonalizmu.
Angielska Football Association uznała profesjonalizm w 1885 roku.
Szkocka federacja zezwoliła na niego dopiero w 1893 roku, choć ukryte płatności dla zawodników zdarzały się już wcześniej.
Powstanie angielskiej ligi jako źródła przychodów
Profesjonalne kluby potrzebowały regularnego terminarza meczów i bardziej przewidywalnych przychodów.
Dlatego w 1888 roku powstała Football League, której inicjatorem był William McGregor z Aston Villi.
Od sezonu 1901/02 w Football League obowiązywał limit płac w wysokości czterech funtów tygodniowo. W 1920 roku maksymalna kwota wynosiła dziewięć funtów tygodniowo. Był to górny limit, a nie pensja każdego zawodowego zawodnika.
Historyczny sprzęt piłkarski
Skórzane piłki z nadmuchiwanym pęcherzem
Starsze piłki mogły mieć skórzaną powłokę, a w środku nadmuchany zwierzęcy pęcherz. Pęcherz zatrzymywał powietrze; nie stanowił twardego wypełnienia piłki.
Skórzana powierzchnia mogła nasiąkać wodą podczas deszczu, przez co piłka stawała się cięższa.
Przepisy z 1891 roku określały obwód piłki na 27–28 cali, czyli około 68,6–71,1 centymetra.
Barwy szkolne i stroje klubowe
W XIX wieku brytyjskie szkoły i uniwersytety wpływały na wygląd strojów klubowych. Na przykład tradycyjna dzielona koszulka Blackburn Rovers nawiązywała do barw szkolnych.
Ówczesne kluby często zmieniały barwy i wzory. Z czasem strój stał się także rozpoznawalnym symbolem klubu i częścią jego tożsamości.
Na historię sprzętu składają się więc nie tylko zmiany materiałów, lecz także kolory i wzory strojów poszczególnych klubów.

Od ciężkich butów do korków piłkarskich
Wczesne buty piłkarskie były ciężkie i skórzane. Przepisy z 1863 roku wyraźnie zakazywały wystających gwoździ i innych niebezpiecznych elementów na podeszwach.
Później stosowano bezpieczniejsze korki; przepisy z początku XX wieku określały również ich kształt i maksymalną wysokość.
Dlaczego piłka nożna jest tak popularna?
O popularności piłki nożnej decydują między innymi jej proste założenia: piłka, partnerzy z drużyny i próba umieszczenia piłki w bramce przeciwnika.
Do nieformalnej gry często wystarcza prosty sprzęt. Dostęp do zorganizowanej piłki nożnej zależy jednak od miejsca, kosztów i warunków w konkretnym klubie.
Piłka nożna obejmuje zarówno lokalne mecze, jak i międzynarodowe rozgrywki. Można uczestniczyć w niej jako zawodnik, trener, wolontariusz lub kibic.
Klub może zapewniać przestrzeń do wspólnych przeżyć i poczucia przynależności. Zależy to od środowiska, które tworzą jego członkowie.
Piłka nożna to nie tylko wydarzenia na boisku, lecz także organizacja meczów, praca z młodzieżą i inne działania pracowników oraz wolontariuszy.
Znani zawodnicy mogą inspirować młodych piłkarzy do treningu. W rozwoju warto jednak śledzić także osiągalne cele i własne postępy, a nie tylko porównywać się ze sportowymi idolami.